You are here

سنگسر.آی آر

نخستین و پربازدیدکننده ترین سایت شهرستان مهدیشهر

سه شنبه, 27 شهریور 1397

بررسي محيط رسوبي و پالئواکولوژي سازند دليچاي بر اساس پالينومورفها در جنوب مهدي شهر (البرز مرکزي)

ایمیل پرینت PDF


نويسندگان: حسين صباغيان، ابراهيم قاسمي نژاد، حسين مصدق و فرشته سجادي1388

خلاصه مطالب:
گروه های مختلفی از پالینومورفها با تنوع و حفظ شدگی نسبتا خوبی به سن باژوسین پسین تا کالووین پسین در سازند دلیچای در برش کوه راهبند مهدی شهر وجود دارند.برای بررسی محیط رسوبی این سازند گروهای مختلف پالینومورف های دریایی شامل داینوفلاژله ها، آکریتارک ها، اسپور و پولن های مربوط به گیاهان خشکی و همچنین مواد ارگانیکی موجود در اسلایدها مورد مطالعه قرار گرفتند. فراوانی و بالا بودن نسبت داینوفلاژله های پروکسیمیت به داینوفلاژله های کوریت وآکریتارک های شاخص محیط ساحلی نظیر Micrhystridium spp. درمجموع نشانگر یک محیط کم عمق دریایی است.همچنین با بررسی اسپور و پولن ها و تعیین قرابت آنها با گیاهان والدشان و با مقایسه شرایط زندگی این گیاهان با گیاهان امروزی می توان به نوع محیط زیست و شرایط آب و هوایی گروه های گیاهی در زمان تشکیل رسوبات سازند دلیچای پی برد.با شناسایی اسپور و پولن ها گیاهان والدشان در برش مورد مطالعه Pterophyta،Cycadophyta ، Pteridospermophyta ، Lycopodophyta ، Coniferophyta، Ginkgophyta می باشند.با توجه به اینکه سرخسها (Pterophyta) بیشترین گیاهان موجود در پوشش گیاهی اطراف سازند دلیچای در زمان تشکیل بوده اند فراواني سرخس ها در منطقه دليلي بر وجود آب و هواي گرم و مرطوب در زمان نهشته شدن رسوبات سازند دلیچای در این منطقه می باشد.
پيش گفتار:
سازند دلیچای در برش کوه راهبند مهدی شهردر مجموع با ضخامتی بالغ بر 668 متر از تناوب مارن و مارن آهکی خاکستری متمایل به سبز و شیل آهکی تشکیل شده است.مرز زیرین این سازند در برش مورد مطالعه با نهشته های سیلیسی- آواری سازند شمشک ناپیوسته و با یک گنکلومرای کوارتزی سفید رنگ مشخص می شودکه نشانگر رویداد سیمرین میانی است ; Seyed Emami & Alavi-Naini 1990) آقانباتی 1371)ومرز بالایی این سازند به طور همشیب و تدریجی توسط آهکهای ضخیم لایه سازند لار( آکسفوردین) پوشیده می شود.سن سازند دلیچای بر اساس آمونیت ها و داینوفلاژله ها از باژوسین پسین تا کالووین پسین تعیین شد.


موقعیت جغرافیایی برش راهبند مهدی شهر

موقعیت منطقه مورد مطالعه در محدوده نقشه زمین شناسی ناحیه سمنان در مقیاس 1:100000در 1کیلومتری جنوب مهدی شهر و 19 کیلومتری شمال سمنان قرار دارد.(نبوی 1366).موقعیت جغرافیای برش مورد مطالعه شامل عرض جغرافیایی43 35 شمالی و طول جغرافیایی 21 53 شرقی می باشد (شکل 1).



شکل 1- نقشه جغرافيايي و راههاي ارتباطي سازند دليچاي در برش کوه راهبند مهدي شهر


تفسیر محیط رسوبی

یکی از مهمترین راههای تفسیر محیط رسوبی دیرینه استفاده از پالینومورف ها است.کلیه مواد ارگانیکی موجود در اسلایدهای پالینولوژیکی را که برای تفسیر محیط رسوبی مورد استفاده قرار می گیرند را می توان به سه گروه اصلی تقسیم کرد.
مواد آمورف(AOM): مواد آمورف تمام مواد بدون ساختمان را در اسلایدهای پالینولوژیکی شامل می شود که خود به دو دسته شفاف و تیره تقسیم می شوند.AOM شفاف معمولاً در محیط هایی با اکسیژن کم و آرام و از تجزیه پالینومورف های دریایی توسط باکتری های بی هوازی تشکیل می شود. AOMتیره ممکن است منشاء خشکی یا دریایی داشته باشند ولی معمولا از تجزیه قطعات چوب توسط باکتری های هوازی تشکیل می شوند (پلیت 1،شکل22).
پالینومورفهای دریایی(PM): شامل داینوفلاژله ها، آکریتارک ها، پوسته داخلی فرامینیفرها و اسکلوکودونت ها می شود (پلیت 1،شکل13 تا20).
پالینو ماسرال ها(P): تمامی ذرات گیاهان خشکی شامل اسپورها، پولن ها وقطعات چوب واپیدرم را در بر می گیرد. پالینو ماسرال ها بر اساس میزان شفافیت به دو دسته قهوه ای (b)و اپک(op) تقسیم می شوند . پالینو ماسرال های قهوه ای مربوط به گیاهان خشکی و نشان دهنده محیطهای نزدیک به ساحل است و پالینو ماسرال های اپک که رنگی تیره دارند نشانگر یک محیط نیمه اکسیک-آرام و دور از ساحل هستند (Waveren & Visscher, 1994; Bombardier & Gorin, 2000)(پلیت 1،شکل21،23و24).
بنابراین فاکتور حفاظت مواد ارگانیکی( Lability) که به صورت نسبت ماسرال های قهوه ای به پالینو ماسرال های اپک تعریف می شود می تواند تغییرات سطح آب دریا را نشان دهد(شکل 2،نمودار A) (Oboh-Ikuenobe, 1996)..افزایش مقدار Lability همراه با افزایش میزان پالینومورفهای دریایی PMوکاهش AOM ها نشانگر حفظ شدگی بالای مواد رسوبی است.با توجه به نمودارهای مربوط به تغییرات عناصر پالینولوژیکی سازند دلیچای در برش راهبند (شکل 2) افزایش مقدار Lability و میزان پالینومورف های دریایی همراه با کاهش درصد AOM در فواصل 1 تا 6 و 9 تا 21 نشانگر بیشترین حفظ شدگی مواد ارگانیکی در این برش است. پالینو ماسرال های اپک نیز براساس جورشدگی و شکل به دو دسته تیغه ای و هم بعد تقسیم می شوندکه می توانند معرف انرژی محیط باشند. پالینو ماسرال های اپک تیغه ای به علت شناوری می توانند مسافت بیشتری را طی کنند و درنواحی دور از ساحل فراوانترند. افزایش پالینوماسرال های اپک تیغه ای شکل همراه با فراوانی وتنوع داینو فلاژله های کوریت ونیز کاهش در تعداد اسپور و پولن هادر فواصل 9 تا21 و 28 تا 33 نشانگر افزایش نسبی عمق حوضه رسوبگذاری در این فواصل است.با بررسی نمودارهای پالینولوژیکی در مجموع بالا بودن میزان پالینو ماسرال های اپک هم بعد در سراسر سازنددلیچای نشانگر عمق کم حوزه رسوبگذاری است.همچنین فراوانی داینوفلاژله های پروکسیمیت نظیر Pareodinia ceratophoraو Nannoceratopsis pellucida و آکریتارکهای شاخص نواحی ساحلی نظیر Micrhystridium spp. در اسلایدها خود شاهدی دیگر بر عمق کم و ساحلی بودن حوضه رسوبگذاری است Wheeler&Sarjent, 1990) .(Riley&Fenton,1982.

پالئواکولوژی

یکی از راه های بازسازی شرایط آب و هوایی دیرینه بررسی اسپورها و پولن های موجود در رسوبات است. رشد و نمو گیاهان وابسته به شرایط آب و هوایی خاصی است با بررسی اسپورها و پولن ها وتعیین قرابت آنها با گیاهان والدشان وهمچنین با مقایسه شرایط زندگی این گیاهان با گیاهان امروزی می توان به نوع محیط زیست وشرایط آب وهوایی گروه های گیاهی در زمان تشکیل رسوبات پی برد. همچنین یکی از فاکتورهای کنترل کننده داینوفلاژله ها شرایط دمای محیط زندگی آنها است .شناخت شرایط دمایی زندگی گونه های مختلف داینوفلاژله به ما اجازه می دهد تا دمای آب دریا را در زمان زیست این موجودات بازسازی کنیم. با توجه به اسپور وپولن های شناسایی شده در سازند دلیچای دربرش کوه راهبند مهدیشهر گیاهان والد آنها Pterophyta، Cycadophyta ، Pteridospermophyta ، Lycopodophyta ، Coniferophyta، Ginkgophyta می باشند.(جدول شماره1).با بررسی انجام شده مشخص شد که جنسهای Dictyophyllidites ,Klukisporites وCyathidites بیشترین فراوانی را در بین اسپورها داشته اند و با توجه گیاه والد آنها احتمالا سرخسها
(Pterophyta) گیاهان غالب محیط در زمان تشکیل رسوبات سازند دلیچای بوده اند.

Pterophyta سرخسها
امروزه سرخس ها در نواحی گرمسیری(tropical) زیست می کنند اما می توانند در شرایط معتدل نیز زندگی کنند (Abbink, 1998).همچنین سرخس ها در جنگلهاي مناطق استوايي هميشه سبز هستند ولي گونه هاي اروپاي شمالي و گونه هايي از آنها كه در نواحي سردسير شمالي ايران و در ارتفاعات مي رويند،غالبا در زمستانها برگهاي خود را از دست مي دهند (جعفريان و بگي،1380 ).
به علت نیاز سرخس ها به رطوبت برای تکثیرمی توانند به خوبی نشان دهنده رطوبت محیط مخصوصاً در شرایط گرم باشند 1991) .(Hallam,گیاهان والد خانواده های از سرخس ها که اسپور وپولن های آنها در برش مورد مطالعه یافت شده اند عبارتند از:
خانواده ديپتريداسه آ (Dipteridaceae): در تریاس میانی ظاهر و اوج گسترش آنها در ژوراسیک زیرین-میانی بوده است .(Balme 1995)اسپورهای Dictyophyllidites , Cyathidites از این خانواده در برش مورد مطالعه یافت شده اند.
خانواده ديكسونياسه آ (Dicksoniaceae): این خانواده سرخس های درختی را در بر می گیرد که در نواحی گرمسیری و جنگل های معتدل بارانی در نیمکره جنوبی رشد می کنند.( Van Konijnenburg-van Cittert,2002) اسپورهای Dictyophyllidites , Cyathidites از این خانواده در برش موردنظر مشاهده شدند.
افراد خانواده شيزاسه آ (Schizaeaceae): در حال حاضر در شرايط گرم تا نيمه گرم زندگي مي كنند. اسپورهای Trilobosporites و Klukisporitesتوسط گیاهان این خانواده تولید شده اند.
خانواده گليكنياسه آ (Gleicheniaceae): اعضای این خانواده اغلب در محیط های گرم زندگی می کنند.جنس Gleicheniidites نماینده این خانواده در برش مورد مطالعه است.
خانواده سياتسه آ (Cyatheaceae): اعضای این خانواده سرخس های درختی هستند که در مناطق گرمسیری ونیمه گرمسیری زندگی می کنند.جنسهای Dictyophyllidites , Cyathidites به این خانواده نسبت داده شده اند.
خانواده ماتونیاسه آ (Matoniaceae ): سرخس های با اکولوژی متفاوت بوده که برخی از آنها در شرایط مرطوب زندگی می کنند و برخی دیگر می توانند شرایط سخت آب و هوایی را تحمل کنند. جنسهای Dictyophyllidite و Cyathidites به این خانواده نیز نسبت داده شده اند.
به طور کلی سرخس ها امروزه در شرایط tropical تا subtropical زندگی می کنندپس می توان چنین محیطی را برای گذشته آنها قابل تصور شد. از خانواده Pteridaceae اسپور Striatella شناسایی شد.

Lycopodophyta ليكوپودوفيتا
اغلب لیکوپودوفیتا امروزه در نواحی گرمسیری زندگی می کنند اما بسیاری از گونه ها نیز در نواحی معتدل زیست می کنند.بخش اعظم لیکوپودوفیتهای ژوراسیک در نواحی پست و رودخانه ای زندگی می کردند .(Van Konijnenburg-van Cittert and Van der Burgh, 1989; Vakhrameev, 1991)
امروزه دو جنس لیکوپودیوم و ساژینلا از این گروه باقی مانده اند.در این برش اسپور Neoraistrickia به گیاه Sellaginella نسبت داده شده است(Balme 1995).



شکل 2- منحني تغييرات عناصر پالينولوژيکي وستون چينه شناسي سازند دليچاي


سیکادوفیتا Cycadophyta
سیکادوفیتا گروه بزرگی از بازدانگان می باشندکه به دو راسته سیکادال و بنتیتال ها تقسیم می شوند.خانواده سیکادال ها امروزه در نواحی گرمسیری وخشک زیست می کنند اما سیکادال ها در مزوزوئیک بسیار متنوع تر بوده در محیط های گرم و نیمه گرمسیری و مرطوب زندگی می کردند.
(Van Konijnenburg-van Cittert and Van der Burgh, 1989).بنتیتال ها نیز شرایط زیست شبیه به سیکادال ها داشته اند اما امروزه وجود ندارند.

کونیفروفیتا Coniferophyta
امروزه کونیفروفیتا ها در جنگل های معتدل در نیمکره شمالی و جنوبی وجود دارند و بسیاری از آنها



جدول 1- قرابت احتمالي برخي از ميكروفسيلهاي گياهي موجود در سازند دليچاي در برش کوه راهبند


می توانند سرمای شدید را تحمل کنند.به طور کلی این گیاهان در مزوزوئیک در نواحی خشک وکوهستانی زندگی می کردند.تعداد کمی پولن Callialasporites از خانواده Araucariaceae در برش مورد مطالعه شناسایی شد .

پتريدواسپرموفيتا Pteridospermophyta
پتريدواسپرموفيتا شامل پولن های دو باله و تك شياره مي باشدکه پولن Cycadopites نه تنها به بازدانگان مانند ژينكوفيتا و سيكادوفيتا نسبت داده شده اند بلكه بصورت مشكوك به نهاندانگان (Angiosperms)نيز منتسب می باشند(Balme 1995).

ژينكوفيتا Ginkgophyta
این گیاهان به طور کلی در محيطهاي مرطوب، معتدل گرم و نيمه گرمسيری زندگي مي كنند . فسیل زنده Ginkgo biloba از درختانی است که در فصل پاییز برگهایش ریخته ودر نواحی معتدل زندگی می کند ومی تواند سرمای شدید را نیز تحمل کند.در مزوزوییک ژینکوال ها) (Ginkgoales معمولا در نواحی معتدل و گاهی در نواحی نیمه گرمسیری زیست می کردند. پولن های Alisporites و Cycadopites متعلق به ژینکوفیتا در برش مورد مطالعه وجود دارند.
وجود و فراوانی گروه های مختلف پالینومورف های دریایی مانند داینوفلاژله ها، آکریتارک ها، اسکلوکودونت ها وآستر داخلی فرامینیفرها همراه با اسپور وپولن های گیاهان خشکی در سازند دلیچای در برش کوه راهبند مهدی شهر نشانگر یک محیط رسوبی دریایی نزدیک به ساحل است که اسپور و پولن های آن توسط آب یا باد به محیط دریایی حمل شده اند. داینوسیتهای پروکسیمیت در نواحی ساحلی فراوانی بیشتری نسبت به داینوسیتهای کوریت دارند.برخی از داینو سیستهایی که شاخص دمای گرم تا معتدل هستند نیز در برش مورد مطالعه شناسایی شدند(Riding &Hubbard 1999) که عبارتند از:
Chytroeisphaeridia chtroeides, Ctenididinium continuum, Ctenidodinium ornatum, Dichadogonyaulax sellwoodii, Endoscrinium luridum Gonyaulacysta centriconnata, Gonyaulacysta jurassica, Kalyptea stegasta, Kallosphaeridium praussii, Korystocysta gochtii, Leptodinium subtile, Mendicodinium groenlandicum, Mendicodinium groenlandicum, Nannoceratopsis pellucida, Pareodinia ceratophora, Pareodinia halosa, Rhynchodiniopsis cladophora, Rigaudella aemula, Scriniodinium crystallinum, Sirmiodiniopsis orbis, Systematophora areolata, Trichodinium scarburgensis.
همچنین آکریتارک ها جزء موجودات اتوتروف بوده وزندگی آنها وابسته به نور ودرجه حرارت است و حضور اکریتارکها نشانگر مناطق کم عمق دریایی و با نور کافی است (Traverse1988). وجود آکریتارک Fromea tornatilis که شاخص آبهای گرم است (پلیت 1،شکل20) (Riding &Hubbard 1999) در برش مورد مطالعه شاهدی بر اقلیم گرم در زمان تشکیل حوضه رسوبگذاری سازند دلیچای می باشد .همچنین در زمان ژوراسیک میانی ورقه ایران (Iran Plate)که شامل قسمتهای شمال و مرکز ایران می شد در حاشیه شمالی اقیانوس نئوتتیس و در عرض جغرافیایی 20-30 (subtropical) درجه شمالی قرار داشته است(Thiery, 2000) .



پليت 1- تصوير تعدادي از اسپور و پولن ها، داينوفلاژله ها و همچنين عناصر ارگانيکي موجود در سازند دليچاي در برش راهبند مهدي شهر بزرگنمايي همه تصاوير ×500 است.


1-Alisporites lowoodensis de Jersey,1963. 2-Alisporites similes (Balme) Detmann, 1963. 3-Callialasporites turbatus (Balme) Schulz,1967. 4-Dictyophyllidites harrissi Couper,1958 . 5- Cyathidites australis Couper,1953. 6-Cycadopites crassimarginis (de Jersey)de Jersey,1964.7- Dictyophyllidites mortonii (de Jersey) Playford& Detmann,1965. 8- Gleicheniidites senonicus Ross emend.Skarby,1964. 9-Klukisporites variegates Couper,1958. 10- Neoraistrickia sp. 11-Striatella scanica (Nilsson)Filatoff&Price,1988. 12-Trilobosporites antiguus Reiser& Williams,1969. 13-Chytroeisphaeridia chtroeides (Sarjeant 1962) Downie&Sarjeant 1965. 14-Pareodinia halosa (Filatoff 1975) Prauss 1989. 15-Gonyaulacysta jurassica (Deflandre 1938)Norris &Sarjeant 1965,emend.Sarjeant 1982. 16-Dichadogonyaulax sellwoodii (Sarjeant 1975) Stover&Evitt 1978. 17-Endoscrinium luridum (Deflandre 1938)Gocht 1970. 18-Ctenidodinium ornatum (Eisenack 1935)Deflandre 1938. 19-Micrhystridium sp. 20- Fromea tornatilis (Drugg 1978) Lentin & Williams 1981. 21,23-Planar organic remains showing cuticular structure. 22-Amorphous organic matters. 24-Opaque palynomaceral
نتيجه گيري:
با توجه به اسپور و پولن های شناسایی شده در سازند دلیچای دربرش کوه راهبند مهدی شهر گیاهان والد آنها Pterophyta ، Cycadophyta ، Pteridospermophyta ، Lycopodophyta ، Coniferophyta، Ginkgophyta می باشند.از آنجایی که سرخس ها غالب گیاهان حوضه رسوبی مورد مطالعه راتشکیل می دهند وبا توجه محیط زیست این گیاهان که در شرایط گرم و مرطوب زندگی می کنند می توان چنین شرایط اقلیمی را برای زمان تشکیل سازند دلیچای در نظر گرفت. همچنین بالا بودن نسبت داینوسیست های پروکسیمیت به کوریت و حضور آکریتارک ها نشانگر یک محیط دریایی کم عمق است.با بررسی پالینو مورفها و مواد ارگانیکی محیط رسوبی این سازند یک محیط دریایی کم عمق ودارای آب و هوای گرم تا نیمه گرم و مرطوب بوده است و اسپور و پولن های گیاهان اطراف حوضه رسوبی سازند دلیچای توسط آب یا باد به این حوضه آورده شده اند.


منابع:
1.آقا نباتی،ع.،1371،معرفی رویداد زمین شنای کیمرین میانی (ژوراسیک میانی) ، فصلنامه علوم زمین،سازمان زمین شناسی کشور،صفحات 2-13.
2.جعفريان، م. ، بگي، خ. ١٣٨٠ ، ديرينه شناسي گياهي، انتشارات دانشگاه اصفهان، ٣٠٩ صفحه.
3.نبوی،م.ح.،1366 ، نقشه زمین شناسی سمنان ، مقیاس 1:100000 ،سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

1.Abbink, O.A., 1998. Palynological investigations in the Jurassic of the North Sea region.
LPP Contributions Series, vol. 8. LPPFoundation, Utrecht.
2.Balme B.E. 1995: Fossil in situ spores and pollen grains: annotated catalogue. Rev.
Palaeobot. Palyn. 87: 85-323.
3.Bombardiere, Land Gorin, G., E. 2000: Stratigraphical and lateral distribution of sedimentary
organic matterin Upper Jurassic Carbonates of SE France.Sedim. Geol. 132: 177-203.
5.Hallam, A., 1991. Jurassic climates as inferred from the sedimentary and fossil record.
Philosophical Transactions of the Royal Society of London. B 341, 287– 296.
6.Oboh-Ikuenobe, F.E., 1996: Correlating palynofacies assemblages with sequence
stratigraphy in upper Cretaceous (Campanian) sedimentary rocks of The Book Cliffs, east central Utah. G.S.A., Ballerin, 108: 1275-1294.
7.Riding J.B., Hubbard R. N. L. B. 1999: Jurassic (Toarcian to Kimmeridgian) dinoflagellate
cysts and paleoclimates. Palyno. 23:15-30.
8.Riley, L.A. & Fenton, J.P.G. 1982: A dinocyst zonation for the Callovian – middle Oxfordian
succession of Northwest Europe. Palynology 6, 193–201.
9.Seyed-Emami, K. & Alavi-Naini, M. 1990. Bajocian stage in Iran. Memorie Descrittive della
Carta Geologica d’Italia, 40, 215–221.
10.Thierry, J. 2000. Middle Callovian (157–155 Ma). In:Dercourt, J., Gaetani, M. et al. (eds)
Atlas Peri-Tethys Palaeogeographical Maps, CCGM/CGMW,Paris, 71–97.
11.Traverse A. 1988: Paleopalynology, Dept. Geosci., College of Earth and Mineral Sci. The
Pennsylvanian State Univ. 600 p.
13.Vakhrameev, V.A., 1991. Jurassic and Cretaceous Floras and Climates of Earth. Cambridge
University Press, Cambridge.
14.Van Konijnenburg-van Cittert, J.H.A., Van der Burgh, J., 1989. The flora from the
Kimmeridgian (Upper Jurassic) of Culgower, Sutherland, Scotland. Review of Palaeobotany and Palynology 61, 1– 51.
15.Van Konijnenburg-van Cittert, J.H.A., 2002. Ecology of some Late Triassic to Early
Cretaceous ferns in Eurasia. Review of Palaeobotany and Palynology 119, 113–124.
16.Waveren, I.; Visscher, H. 1994: Analysis of the composition and selective preservation of
organic matter in surfical deep-sea sediment form a high-productivity area (Bandasa, Indonesia). Palaeogeography, Palaeoclimatology & Palaeocology. 112: 85 – 111.
17.Wheeler J.W.; Sarjent W.A. S. 1990: Jurassic and Cretaceous palynomorphs from the central
Alborz Mountains, Iran: Their significance in biostratigraphy and palaeogeography. Modern Geology, 14: 267 - 353.


Tags: در, از, به, با, ها, که, این, های, می, خانواده, سازند, برش, گیاهان, محیط, پولن

Share:Ask!BlinkBits!Blinklist!Blogmarks!BlogRolling!Cannotea!Del.icio.us!Digg!Diigo!DZone!Free and Open Source Software NewsFacebook!Fark!Faves!FeedMeLinks!Furl! GodSurfer!Google!linkaGoGo!Live!Ma.gnolia!Maple!Mister-Wong!Mixx!MyLinkVault!MySpace!Netscape!Netvouz!Newsvine!RawSugar!Reddit!ShoutWire!Simpy!Slashdot!Smarking!
Spurl!Squidoo!StumbleUpon!Swik!Tailrank!Technorati!Wists!

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن