You are here

سنگسر.آی آر

نخستین و پربازدیدکننده ترین سایت شهرستان مهدیشهر

شنبه, 30 تیر 1397

سنگ چينه شناسي و زيست چينه شناسي سازند دليچاي برمبناي آمونيت ها در جنوب مهدي شهر (البرز مرکزي)

ایمیل پرینت PDF
خلاصه مطالب:
توالی کاملی از رسوبات ژوراسیک میانی مربوط به سازند دلیچای درجنوب مهدی شهر و در دامنه کوه راهبند وجود دارد.سازند دلیچای در برش راهبند با 668 متر ضخامت از تناوب مارن سبز رنگ ، مارن آهکی و شیل آهکی تشکیل شده به 9 بخش قابل تقسیم است.پس ازمطالعه آمونیت ها در مجموع 13 جنس از آنها در این برش شناسایی شدند. بر اساس آمونیت ها سن سازند دلیچای در برش راهبند باژوسین پسین تا کالووین پسین تعیین شد. همچنین تشابه آمونیت ها و داینوفلاژله های شناسایی شده در این سازند با نمونه های آمونیتی و داینوسیست های یافت شده در اروپای شمال غربی ) Nothwest Europe ( و نواحی حاشیه مدیترانه (Submediterranean) بیانگر ارتباط نزدیک دیرینه زیست جغرافیایی میان آنها می باشد.
پيش گفتار:
سازند دلیچای در حوضه رسوبی البرز یک واحد سنگ چینه ای بسیار شاخصی محسوب می شود(Seyed-Emami et al. 2001). مرز زیرین این سازند در برش مورد مطالعه با نهشته های سیلیسی- آواری تیره رنگ سازند شمشک ناپیوسته و با یک گنکلومرای کوارتزی سفید رنگ مشخص می شودکه نشانگر رویداد تکتونیکی سیمرین میانی (Mid-Cimmerian tectonic event) است
Seyed Emami & Alavi-Naini 1990) ;آقانباتی 1371) و مرز بالایی این سازند به طور همشیب و تدریجی بوده و توسط آهکهای ضخیم لایه سازند لار( آکسفوردین) پوشیده می شود. برش راهبند از نظر محتوی فسیلی مخصوصاً آمونیت ها بسیارغنی بوده و همچنین به علت غالب بودن لیتولوژی مارنی در این برش پالینومورفها به ویژه داینوفلاژله ها نیز از تنوع و حفظ شدگی خوبی برخوردارند.
وقعیت برش راهبند مهدی شهر
موقعیت منطقه مورد مطالعه در محدوده نقشه زمین شناسی ناحیه سمنان در مقیاس 1:100000در 1کیلومتری جنوب مهدی شهر و 19 کیلومتری شمال سمنان قرار دارد (نبوی 1366).موقعیت جغرافیای برش مورد مطالعه شامل عرض جغرافیایی 43 35 شمالی و طول جغرافیایی 21 53 شرقی می باشد(شکل 1).



شکل 1- نقشه جغرافيايي و راههاي ارتباطي سازند دليچاي در برش کوه راهبند مهدي شهر


شرح واحدهای سنگی و آمونیتهای موجود در آنها

به طور کلی آمونیتهای جمع آوری شده در این برش متعلق به خانواده های Phylloceratidae، Oppeliidae ، Reineckeiidae، Perisphinctidae، Haploceratidae، Parkinsoniidaeو Sphaeroceratidae می باشند(پلیت 2).همچنین به دلیل ویژگی های سنگ شنای مشخص سازند دلیچای در برش راهبند 668 متر ضخامت این سازند به 9 واحد سنگ چینه ای تقسیم شده است(شکل2)که از قاعده این سازند به طرف بالا عبارتند از:

واحد 1- این واحد به ضخامت 50 سانتیمتر شامل کنگلومرای کوارتزی بوده و رنگ دانه های آن کاملاً سفید و دارای قطری در حدود5 میلیمتر می باشند. وجود این بخش بر روی ماسه سنگ های سازند شمشک نشانگر آغاز پیشروی در یا در ژوراسیک میانی(باژوسین پسین) است. از این واحد فسیلی مشاهده نشد.

واحد 2- این بخش با ضخامت 1 متر شامل ماسه سنگ به رنگ قهوه ای تیره بوده که به شکل یک واحد صخره ای و یک لایه برآمده برروی واحد 1 قرارگرفته است.در این واحد ماکروفسیل هایی نظیر قطعات کرینوئید مشاهده شد.

واحد3- این واحد با ضخامت 135.5 متر از تناوب مارن سبزرنک و با میان لایه های آهک مارنی بسیار نازک لایه تشکیل شده است. در این بخش نیز آمونیتی یافت نشد ولی به دلیل لیتولوژی مارنی این واحد داینوفلاژله ها با تنوع وحفظ شدگی بسیار خوبی در آن حضور داشتند. شناسایی گونه داینوسیستی Cribroperidinium crispum در این واحد نشانگر سن باژوسین پسین برای رسوبات مربوط به این واحداز سازند دلیچای می باشد. (پلیت 1،شکل1).

واحد 4- این واحد با ضخامت 13 متر شامل سنگ آهک اسفنجی قهوه ای رنگ و ضخیم لایه است .این واحد توپوگرافی صخره سازی را روی واحد 3 می سازد همچنین رسوبات آن بسیار پر فسیل بوده و انواع ماکروفسیل نظیر آمونیت ، بلمنیت، براکیوپود و اسفنج از این واحد جمع آوری شده است.بر اساس آمونیت های شناسایی شده در این واحد نظیر
,Parkinsonia parkinsoni, Parkinsonia cf.dorni, Adabofoloceras sp.,Cadomites sp., Oppelia sp., Oxycerites sp., Oecotraustes (Oecotraustes) westermani, Holcophylloceras sp. می توان سن باژوسین پسین را برای آن در نظر گرفت.همچنین تمامی آمونیت های این واحد به صورت برجا و از لایه برداشته شده است.

واحد 5- این واحد با ضخامت 92.5 متر شامل تناوب لایه های مارنی سبز رنگ متوسط لایه همراه با میان لایه های نازکی از سنگ آهک مارنی قهوه ای رنگ است که مانند واحد 3 نمایی پست و کم ارتفاع دارد.از این واحد ماکروفسیلی به جزء تعداد محدودی بلمنیت و براکیوپود یافت نشد ولی داینوفلاژله ها در آن از تنوع بسیار بالایی برخوردار بودند. حضور داینوسیست هایی شاخص باتونین نظیر



شکل 2- ستون چينه شناسي سارند دليچاي در برش راهبند مهدي شهر


Ctenidodinium combazii, Dichadogonyaulax sellwoodii, Korystocysta gochtii,
(Riding etal.1985) Nannoceratopsis pellucida, Pareodinia creatophoraبیان گر سن باتونین برای این واحد است (پلیت 1،شکل3تا7).

واحد6- این واحد با ضخامت 101 متر شامل تناوبی از سنگ آهک ضخیم لایه به رنگ قهوه ای روشن همراه با میان لایه های نازک تا متوسط مارن سبز رنگ می باشد.در قسمتهای زیرین این واحد آثار فعالیت زیستی زئوفیکوس و آمونیت Oxycerites cf.orbis مشاهده وجمع آوری گردیدکه با توجه به حضور این گونه آمونیتی می توان سن باتونین پسین را برای قسمتهای زیرین این واحد در نظر گرفت .در مجموع باتوجه به آمونیت ها وداینوفلاژله های شناسایی شده در این بخش می توان سن باتونین پسین تا کالووین پیشین را برای این واحد در نظر گرفت.

واحد7- این واحد با ضخامت 76.5 متر شامل تناوبی از مارن سبز متمایل به روشن وضخیم لایه همراه بامیان لایه های نازک تا متوسط سنگ آهک مارنی به رنگ قهوه ای روشن می باشد. بر اساس آمونیت های شناسایی شده در این واحد نظیرRehmania aff.discrepans, Collotia cf.oxyptycha, Oxycerites cf.yeovilensis وهمچنین گونه های داینوسیتی می توان سن کالووین پیشین تا کالووین میانی برای این بخش در نظر گرفت.

واحد 8- این واحد با ضخامت 96 متر شامل تناوبی از سنگ آهک ضخیم لایه و به رنگ خاکستری می باشدکه در آن قلوه های چرت نیز مشاهده می شود.از این واحد تعداد محدودی آمونیت نظیر
, Sowerbyceras sp., Rehmania aff. discrepans جمع آوری گردید و با توجه حضور این آمونیت هاو گونه های داینوفلاژله سن کالووین میانی را می توان برای این واحد در نظر گرفت.

واحد 9- ضخامت این واحد 152 متر بوده و شامل تناوبی از شیل آهکی نازک لایه و تیره رنگ همراه بامیان لایه های آهکی پرفسیل می باشد .تعداد این میان لایه های آهکی محدود و به راحتی قابل مشاهده است.نمونه های ماکروفسیل زیادی نظیر آمونیت ، بلمنیت، براکیوپود ازمیان لایه های آهکی



پليت 1- برخي از گونه هاي داينوفلاژله موجود در سازند دليچاي در برش راهبند مهدي شهر. بزرگنمايي همه تصاوير ×500 است.


1- Cribroperidinium crispum (Wetzel 1967) Fenton1981, sample 3. 2- Scriniodinium crystallinum(Deflandre 1938) Klement 1960, sample 30. 3- Ctenidodinium combazii Dupin 1968,sample 12. 4-Dichadogonyaulax sellwoodii (Sarjeant 1975) Stover&Evitt 1978,sample 12. 5- Nannoceratopsis pellucida Deflandre 1938, sample 4. 6- Korystocysta gochtii (Sarjeant 1976) Woollam 1983,sample 20. 7- Pareodinia ceratophora Deflandre 1947 , sample 12.



پليت 2- جنس ها وگونه هاي آمونيتي موجود در سازند دليچاي در برش کوه راهبند مهدي شهر


قسمتهای زیرین این واحد جمع آوری شده است . بر اساس آمونیت های شناسایی شده در
قسمت های زیرین این واحد نظیر Lissoceratoides sp., Choffatia sp., Choffatia cf. polonicaو همچنین داینوسیستهای شاخص کالووین پسین مانند Scriniodinium crystallinum در مجموع می توان سن کالووین میانی تاکالووین پسین را برای این واحد در نظر گرفت .

آخرین و جوانترین آمونیت شناسایی شده در این برش درقسمتهای فوقانی واحد9 ودر متراژ 668 به صورت برجا از برش مورد مطالعه برداشته شد.حضور آمونیت Perisphinctes sp. در سنگ آهک ضخیم لایه وهمراه با قلوه های چرت فراوان می تواند بیان کننده سن آکسفوردین و همچنین آغاز رسوبات مربوط به سازند لار باشد.

ارتباط دیرینه زیست جغرافیایی سازند دلیچای در شمال ایران با سایر نقاط جهان

پس از رویداد سیمرین میانی در باژوسین میانی ورقه یکپارچه ایران خرد شده و تعدادی حوضه رسوبگذاری مستقل و متنوع ایجاد می شود (البرز شمالی، کپه داغ و حوزه های شرق ایران مرکزی)و در باژوسین پسین با پیشرفت گسترده دریا یک چرخه بزرگ رسوبی-ساختاری شروع می شود که حاصل آن نهشته شدن رسوبات مربوط به سازند های دلیچای ولارمی باشد و تا آخر ژوراسیک ادامه دارد. فون آمونیتی ژوراسیک میانی در شمال ومرکز ایران بسیار شبیه به فون آمونیتی مناطق اروپای شمال غربی وشمال غرب تتیس می باشد ( Seyed -Emami et al.1988) .آمونیت ها و داینوسیتهای شناسایی شده در سازند دلیچای در برش راهبند به خوبی این شباهت را نشان می دهند که نشانگر ارتباط دیرینه زیست جغرافیای حوضه رسوبگذاری سازند دلیچای در این منطقه با نواحی فوق است .همچنین در زمان ژوراسیک میانی(کالووین میانی) ورقه ایران که شامل قسمتهای شمال و مرکز ایران می شد در حاشیه شمالی اقیانوس نئوتتیس و در عرض جغرافیایی 30 درجه شمالی مطابق با موقعیت دیرینه جغرافیایی اروپا قرار داشته است که این مساله نیز به وضوح بیانگر این ارتباط است( Enay et al.1993,Thiery 2000) (شکل 3).



شکل3- موقعيت ديرينه جغرافيايي ورقه ايران در ژوراسيک مياني (Thierry 2000). Ab:البرز، CI:مرکز ايران ، Ta:بلوک طبس


PLATE 2
1a,b-Parkinsonia parkinsoni (SOWERBY,1821), (a:lateral view,b: dorsal view) × 1.
2- Parkinsonia cf.dorni ARKELL,1951, × 1.5. 3- Oecotraustes (Oecotraustes) westermani STEPHANOV ,1966, × 1.5.4- Adabofoloceras sp.× 1.5. 5- Oxycerites sp. × .7 .6- Holcophylloceras sp. × 1. 7- Cadomites sp.× 1. 8- Oppelia sp. × 1.5. 9a,b- Oxycerites cf.orbis (GIEBEL,1852)×1. 10-Oxycerites cf.yeovilensis ROLLIER,1911, × 1. 11a,b- Rehmania aff. discrepans (BOURQUIN.1967/1968) (a:lateral view, b:dorsal view) × .7. 12-Sowerbyceras sp. × 1. 13-Choffatia cf.polonica (SIEMIRADZKI,1894) , × 1. 14-Collotia cf.oxyptycha (NEUMAYR,1870), × 1. 15- Lissoceratoides sp. × 1. 16- Perisphinctes sp. × 1. 17- Belemnopsis sp. × 1. 18- Hibolites sp.
نتيجه گيري:
براساس مطالعات انجام شده بر روی رسوبات سازند دلیچای در برش راهبند مهدی شهر ضخامت آن 668 متر تعیین شد که از تناوب مارن سبز رنگ ، مارن آهکی و شیل آهکی تشکیل شده است که این رسوبات حاوی فسیل های مختلفی نظیر آمونیت،اسفنج ،براکیوپود، بلمنیت، اکینوئیدو کرینوئید می باشد و همچنین به دلیل غالب بودن لیتولوژی مارنی در این سازند پالینومورفها به ویژه داینوفلاژله ها در آن از تنوع و حفظ شدگی بسیار خوبی بر خوردارند.سن سازند دلیچای در برش راهبند مهدی شهر بر اساس آمونیت ها وداینوفلاژله ها از باژوسین پسین تا کالووین پسین تعیین شده است.همچنین شباهت فون آمونیتی و داینوسیستهای موجود در این برش با مناطق اروپای شمال غربی وشمال غرب تتیس نشانگر ارتباط نزدیک زیست دیرینه جغرافیایی حوضه رسوبی سازند دلیچای در این برش با نواحی فوق دارد.




Tags: در, از, به, با, ها, این, های, می, شده, واحد, سازند, برش, لایه, آمونیت, رنگ

Share:Ask!BlinkBits!Blinklist!Blogmarks!BlogRolling!Cannotea!Del.icio.us!Digg!Diigo!DZone!Free and Open Source Software NewsFacebook!Fark!Faves!FeedMeLinks!Furl! GodSurfer!Google!linkaGoGo!Live!Ma.gnolia!Maple!Mister-Wong!Mixx!MyLinkVault!MySpace!Netscape!Netvouz!Newsvine!RawSugar!Reddit!ShoutWire!Simpy!Slashdot!Smarking!
Spurl!Squidoo!StumbleUpon!Swik!Tailrank!Technorati!Wists!

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن