You are here

سنگسر.آی آر

نخستین و پربازدیدکننده ترین سایت شهرستان مهدیشهر

پنجشنبه, 30 فروردين 1397

گاه شماری سنگسری

ایمیل پرینت PDF

شیوه گاهشماری مورد استفاده در بین عشایر سنگسری از ریشه ای كهن برخوردار است. براساس مطالعات گسترده حقیر در خصوص گاهشماریهای قومی – مذهبی در ایران باستان, با استناد به مدارك مستدل, متون تاریخی, كتیبه ها و سنگ نوشته ها, سكه های رایج در ادوار مختلف تاریخ ایران, گاهشماریهای متعددی با مبداءهای گوناگون بازشناسی و معرفی گردیده است كه حاصل آن در بیش از دوازده جلسه سخنرانی در محافل علمی مرتبط, موزه ها, دانشگاه تهران و پژوهشكده تاریخ علم و... ارائه شده و با كارشناسان مختلف به بحث گذاشته شده است. خلاصه برخی از موضوعات در نشریات مختلف و فصلنامه موزه ها چاپ شده است. مجموعه این مقالات نیز در قالب یك كتاب در دست تهیه و آماده چاپ است.

از جمله این گاهشماریها می توان از گاهشماری دوره هخامنشیان, گاهشماری سلوكی, گاهشماری اشكانی, گاهشماری در دوره ساسانیان, گاهشماری خراجی، گاهشماری یزدگردی, گاهشماری پارسیك, گاهشماری تبرستانی(اسپهبدی) و... نام برد.

بطور كلی بیش از یكصدوهفتاد گاهشماری رایج و منسوخ در دنیا مورد مطالعه قرار گرفت و حاصل آن جدول مقایسه ای تقویمها است كه در آرشیو موزه زمان نگهداری می شود.

هر كدام از این گاهشماری ها كه در روزگارانی رایج بودند, بعدها به دلایلی (مذهبی, سیاسی, اجتماعی, اقتصادی و...) از درجه اعتبار افتاده و گاهشماری تازه ای جای آن را گرفته است.

گاهشماری سنگسری بی شك یكی از كهنترین گاهشماریهای شمسی به جا مانده از گذشته است كه در دوره های مختلف تاریخی دستخوش تغییرات خواسته یا ناخواسته شده و سینه به سینه تا به امروز در بین مردم ایل سنگسر مانده است.

این سبك زمانسنجی با نامهای نسبتاً منحصر به فرد آن متعلق به مردم باستانی شرق و شمالشرقی فلات ایران بوده و ریشه های تاریخی آن در بین مردم سُغد, خوارزم, ارمنستان, حاشیه های جنوبی دریای خزر و حتی سایر نقاط ایران كم و بیش قابل جستجو است.

نام نخستین ماه سال در گاهشماری سُغدی "نوسرد", در گاهشماری خوارزم "ناواسارجی" , در گاهشماری ارمنستان قدیم "ناواسارد" و در گاهشماری سنگسری نوسال(نوسرت/ نوست) است. واژه ست در كلمه تركیبی اَمسَت (امسال) , پَرسَت (پارسال) و ... مشهود است.

خصوصیات نژادی مردم سنگسر شامل درون گرایی, قوم گرایی و نیز موقعیت اقلیمی و شغلی باعث گردیده تا ما امروزه دریچه ای باز به دنیای گذشته ایران داشته باشیم. خصوصیات یاد شده موجب گردیده تا گاهشماری رایج در ایران باستان (خراجی) نیز همچون زبان سنگسری(پهلوی) و فرهنگ و آداب و رسوم قومی و... در بین مردم این منطقه حفظ شود.

گاهشماری سنگسری در واقع همان گاهشماری خراجی است كه برای نخستین بار در اواسط دوره ساسانیان, در زمان پیروز ساسانی, همزمان با برپایی و اجرای كبیسه مضاعف در تقویم زرتشتی وهیژكی, ایجاد گردید. تقویم خراجی در واقع همان تقویم عرفی(سیار) رایج در دوره ساسانیان است كه در آن برحسب نیاز و با توجه به مشكلات موجود در امر زمانِ گردآوری خراج, تغییراتی داده شد و آغاز سال به ابتدای تابستان (انقلاب تابستانی) منتقل گردید و جهت بر هم نخوردن زمان جشن های پنج روزه اندرگا(پی تك) كه در تقویم وهیژكی پیش از آغاز فصل بهار اجرا می گردید, در این تقویم به پایان آبان ماه خراجی(همزمان با پایان اسفندماه وهیژكی) منتقل گردید تا هر دو اندرگاه همزمان جشن گرفته شود.

به نظر می رسد اسامی ماهها در گاهشماری سنگسری دو دسته بوده كه برخی از آنها ریشه باستانی محلی داشته است. مانند: مس مُ - دِ مُ – گوجو – نوسال – سیا مُ – كورچ و مابقی تغییر شكل یافته اسامی در گاهشماری زرتشتی باستان است. مانند: اوریا(خرداد) – تیرمُ(تیر) – مردالِ مُ(امرداد)- شروره مُ(شهریور) – میرونه مُ(مهر)- آونه مُ(آبان).

اسامی بومی در گاهشماری سنگسری در شش ماه نخستین (بهار و تابستان) قرار گرفته و اسامی زرتشتی ماه ها در شش ماهه دوم (پاییز و زمستان) را شامل می شود.

تاریخ دقیق اجرای كبیسه مضاعف در زمان پیروز ساسانی تحقیقاً مشخص نیست و بر اساس روایت بیرونی كه می نویسد: "آخرین كبیسه یا كبیسه مضاعف تقریباً و نه تحقیقاً صد و نود سال پیش از مرگ یزدگرد بن شهریار(یزدگرد سوم) برقرار شده است", حدوداً می توان محدوده آن را با اختلاف یكی دو سال بدست آورد (سال 469 میلادی). براساس مستندات تاریخی و دستاوردهای جدید, یزدگرد سوم در سال 19 هجری قمری برابر با 639 میلادی تاجگذاری كرده و در سال 39 هجری برابر با 659 میلادی در روز سی ام خرداد سال خراجی (سی ام اوریای سنگسری) كشته شدند. حال با توجه به روایت بیرونی در خصوص زمان برقراری كبیسه مضاعف بر پایه سال مرگ یزدگرد سوم, سال 469 میلادی سال نخستین تقویم خراجی اولیه بوده است.

 به نظر می رسد از آن زمان تا سال 611 میلادی كه سرآغاز تقویم خراجی در زمان خسرو دوم/پرویز (سال بیست و یكم سلطنت) بوده است, این گاهشماری رسمیت چندانی نیافته و در این سال به عنوان تقویم رسمی پذیرفته شده است. وقایع بسیاری با استفاده از این گاهشماری ثبت شده كه قابل انكار نیست و سندیت و رسمیت این تقویم (تقویم خراجی/ سنگسری) را ثابت می كند.

با این اوصاف تقویم پیوست دقیقاً همگون و هماهنگ با تقویم خراجی بوده كه امروزه در منطقه مهدیشهر با نام تقویم سنگسری مورد استفاده مردم عشایر سنگسر است و متاخرترین مبداء تاریخی آن برابر با سال 611 میلادی است. برای انتخاب مبداء پیشین (همزمان با حكومت پیروز ساسانی) سال تقریبی 469 میلادی برابر با سال هشتم حكومت پیروز و همزمان با سال برگزاری كبیسه مضاعف در این تقویم است. در این سال بعد از هفت سال خشك سالی كه ایران را فرا گرفته بود باران بسیار زیادی بارید و مردم به مناسبت این واقعه فرخنده و همچنین جشن سال كبیسه در روز تیرگان (روز سیزدهم تیر ماه) به روی همدیگر آب می افشاندند و شادی می كردند كه بعد ها این روز و جشن مربوط به آن روز به جشن آبریزگان معروف شد.

اجرای كبیسه در گاهشماری خراجی همانند و همزمان با گاهشماری جلالی (یا تقویم هجری شمسی رایج) برگزار شده تا آغاز سال در نخستین روز تیر ماه جلالی (آغاز انقلاب تابستانی) ثابت بماند.

 

Tags: در, از, به, با, سال, است, این, آن, می, كه, شده, تقویم, گاهشماری, كبیسه

Share:Ask!BlinkBits!Blinklist!Blogmarks!BlogRolling!Cannotea!Del.icio.us!Digg!Diigo!DZone!Free and Open Source Software NewsFacebook!Fark!Faves!FeedMeLinks!Furl! GodSurfer!Google!linkaGoGo!Live!Ma.gnolia!Maple!Mister-Wong!Mixx!MyLinkVault!MySpace!Netscape!Netvouz!Newsvine!RawSugar!Reddit!ShoutWire!Simpy!Slashdot!Smarking!
Spurl!Squidoo!StumbleUpon!Swik!Tailrank!Technorati!Wists!

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن